|
Από τις 4 μέχρι τις 7 Ιουνίου 2009 θα οργανωθούν γενικές και άμεσες εκλογές για την ανάδειξη των ευρωβουλευτών σε όλες τις χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η συγκυρία είναι κρίσιμη για την ΕΕ η οποία πρέπει τώρα να επικεντρωθεί στα επείγοντα και ουσιώδη θέματα που απασχολούν τους ευρωπαίους πολίτες. Οι σημερινές μεγάλες προκλήσεις και η πολύπλευρη κρίση συνηγορούν τόσο στην αναζήτηση νέων μεθόδων επίλυσης των προβλημάτων όσο και σε νέες συνθέσεις πολιτικής. Συνθέσεις ευρωπαϊκές, εθνικές, περιφερειακές, τοπικές. Κι αυτό σημαίνει ειλικρινή δημόσιο διάλογο με προτάσεις και επιχειρήματα για την αναπροσαρμογή των πολιτικών. Οι επόμενες ευρωεκλογές αποτελούν κορυφαίο γεγονός για την ΕΕ και τα 27 Κράτη-Μέλη της και μοναδική ευκαιρία διαλόγου, προβολής απόψεων κι επιχειρημάτων τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Κυβερνήσεις, πολιτικά κόμματα, εκπρόσωποι επαγγελματικών οργανώσεων, επιχειρήσεις και γενικά φορείς της κοινωνίας των πολιτών, τα ΜΜΕ και οι πολίτες θα έχουν τις δυνατότητες να συμμετάσχουν σε συζητήσεις και να επηρεάσουν εν τέλει την πολιτική. Η συμμετοχή της κάθε χώρας στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι μια διαρκής πρόκληση. Προτάσεις, αποφάσεις, προγράμματα και υλοποίηση των επι μέρους πολιτικών αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία του διαρκούς ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, που αφορά κάθε κυβέρνηση, κάθε κοινωνία, κάθε πολίτη. Η ελληνική συμμετοχή στην ΕΕ από το 1981 μέχρι σήμερα έχει να επιδείξει σημαντικές στιγμές και δράσεις. Το καθήκον όμως της κάθε γενιάς είναι να βελτιώνει τις συνθήκες διακυβέρνησης και να προετοιμάζει το μέλλον. Σήμερα είναι αποδεκτό ότι ο ευρωπαϊκός δημόσιος χώρος χρήζει ενδυνάμωσης κι ότι η ΕΕ έχει ανάγκη ριζικής ανανέωσης. Η Ελλάδα πρέπει να συμμετέχει αποφασιστικά και δημιουργικά σε όλες τις φάσεις παραγωγής και υλοποίησης των νέων ευρωπαϊκών πολιτικών. Εκλογές σημαίνουν κυρίως διάλογο, προτάσεις και τελικά επιλογές. Η ιστοσελίδα «ευρωπαϊκές επιλογές» φιλοδοξεί να αποτελέσει χώρο έγκυρης ενημέρωσης σχετικά με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Επιθυμεί να διευκολύνει τον δημόσιο διάλογο προβάλλοντας τις απόψεις των πολιτικών κομμάτων, των ειδικών αναλυτών αλλά και των ενδιαφερομένων πολιτών τόσο σε θέματα γενικότερου ευρωπαϊκού εδνιαφέροντος όσο και σε θέματα εθνικών πολιτικών που σχετίζονται με τα ευρωπαϊκά δρώμενα.
Κράτος, παγκοσμιοποίηση και ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο -Η πολυπλοκότητα των κοινωνικών σχέσεων. Η σύγχρονη κοινωνία χαρακτηρίζεται από την πολυπλοκότητα των σχέσεων και τη διάχυση της εξουσίας σε πολλά κέντρα. Γι αυτό η λειτουργία της πρέπει να εδράζεται σε αρχές και κανόνες δικαίου που κατοχυρώνουν τόσο το σεβασμό των δικαιωμάτων και των ρόλων των θεσμών όσο και την αποτελεσματικότητα της δράσης των φορέων. Σήμερα η συνύπαρξη κράτους, ιδιωτικού τομέα και κοινωνίας των πολιτών δημιουργεί ένα νέο, πολυεπίπεδο αλλά και δυναμικό τοπίο που εμπεριέχει και επιβάλλει σαφείς αλληλεξαρτήσεις. Δημιουργούνται έτσι δυναμικοί πόλοι δράσης με συμπληρωματικούς και όχι κατ’ανάγκη συγκρουσιακούς ρόλους που καλύπτουν το ιδεολογικό, πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό φάσμα. Η κοινωνία των πολιτών και οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις γενικά, δεν πρόκειται βέβαια να υποκαταστήσουν τη νομιμότητα του κράτους ή τη δυναμική της αγοράς, αλλά η δράση τους εμπλουτίζει το κοινωνικό μοντέλο, ενισχύει τη συμμετοχική δημοκρατία και δημιουργεί πρόσθετους μηχανισμούς ελέγχου όλων των εξουσιών (κρατικής, οικονομικής, ΜΜΕ, κομματικής, τοπικής κοκ). -Κράτος και κοινωνία. Η συζήτηση σχετικά με το ρόλο του κράτους στη σύγχρονη κοινωνία απέκτησε και πάλι σημαντικό ενδιαφέρον. Οι λόγοι είναι πολλοί, αλλά τονίζω περιληπτικά τους παρακάτω. Εχει αποδειχθεί ότι το κράτος σήμερα δεν μπορεί να καλύψει όλες τις ανάγκες των πολιτών, ούτε να εκπληρώσει όλες τις λειτουργίες του με τρόπο αποτελεσματικό. Παράλληλα έχει γίνει διεθνώς πλέον αποδεκτή η θέση ότι οι επιχειρήσεις και η αγορά από μόνη της, δεν μπορεί να λύσει τα οξυμμένα κοινωνικά προβλήματα.. Γι αυτό η ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών και των πάσης φύσεως εκφραστών της, είναι καθοριστικής σημασίας για την λειτουργία της δημοκρατίας. Οι δράσεις των φορέων αυτών ενισχύουν το κοινωνικό κεφάλαιο και ικανοποιούν νέες κοινωνικές ανάγκες όπως π.χ. ό,τι σχετίζεται με την βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών. Η ευρωπαϊκή εμπειρία, το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, παρά τις κατά χώρα ιδιαιτερότητες, στηρίζεται ακριβώς στη συνύπαρξη, συνεργασία και συμπληρωματικότητα των τριών αυτών συνιστωσών, δηλαδή του κράτους, των επιχειρήσεων και της κοινωνικής οικονομίας. -Ρόλος ΕΕ. Οι πρόσφατες περιπέτειες του ευρω-συντάγματος, αλλά κι αυτές της Συνθήκης της Λισσαβόνας αποτελούν διδάγματα για το μέλλον. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί πρέπει να αντανακλούν την λεπτή ισορροπία και σύνθεση ανάμεσα στο κοινό συμφέρον και την εθνική συμμετοχή, την εμβάθυνση της ενοποίησης με σεβασμό στην ταυτότητα των λαών και των πολιτισμών τους, την διασφάλιση των κανόνων της αγοράς σε συνδυασμό με τις σύγχρονες αντιλήψεις περί κοινωνικής συνοχής και κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων, το υπερεθνικό θεσμικό μόρφωμα με το χειροπιαστό τοπικό στοιχείο που είναι τελικά η ζώσα, ενεργός κοινωνία. Οι όποιες μελλοντικές διευθετήσεις πρέπει να τείνουν στην αρμονική σύνδεση των παραπάνω στοιχείων επειδή οι συμπεριφορές των λαών αλλάζουν στη βάση συγκρίσεων και βιωμάτων. Η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει σαν στόχο τη δημιουργία μιας « ολοένα και στενότερης ένωσης των λαών της Ευρώπης ». Δεν έχει ως διακηρυγμένο σκοπό να γίνει υπερδύναμη παραδοσιακού τύπου, με βάση κυρίως την στρατιωτική ισχύ. Το στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) σήμερα, επηρεάζεται, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, από το ευρύτερο διεθνές πλαίσιο και τη δυναμική που συνοδεύει την διεθνοποίηση των αγορών. Οι ραγδαίες αλλαγές της τελευταίας δεκαετίας του εικοστού αιώνα, δημιούργησαν νέες συνθήκες στην παγκόσμια αγορά και έδωσαν τη δυνατότητα σε όλους τους παράγοντες (επιχειρήσεις, κράτη, διεθνείς οργανισμοί, δίκτυα ΜΚΟ) να επιχειρήσουν την αξιοποίηση του νέου πλαισίου αλλά και τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου τους. Η παράλληλη εξέλιξη της ευρωπαϊκής ενοποίησης και της διεθνοποίησης των αγορών χαρακτηρίζεται αναπόφευκτα από κοινά σημεία αλλά και από αντιθέσεις. Αναδεικνύεται όμως ο ενδιάμεσος ρόλος της ΕΕ ανάμεσα στο κρατικό, εθνικό οικοδόμημα και την διεθνοποιημένη οικονομία και αγορά. Αυτός ο πρόσθετος ρόλος της ΕΕ, παρά την «αμυντική» του διάσταση, πρέπει να ερμηνεύεται όχι στατικά, αλλά δυναμικά. Σ’ αυτή την προοπτική η ΕΕ πρέπει να αναδεικνύει τις υπάρχουσες, σήμερα, ισχυρότατες αλληλεξαρτήσεις Βορρά-Νότου και να τις εντάσσει σε μια ευρύτερη στρατηγική διεθνούς συνεργασίας, προς όφελος όλων των χωρών. Έτσι, η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας θα πρέπει να έχει οικουμενική και συμμετοχική διάσταση και να τείνει στην αρμονική ενσωμάτωση των φτωχών και περιθωριοποιημένων χωρών στο διεθνές σύστημα. Ιδιαίτερα όσον αφορά τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο, πρέπει να τονισθεί ότι η ΕΕ δεν μπορεί να παραμένει «απόρθητο φρούριο» πλουσίων χωρών μέσα σ’ ένα ωκεανό φτώχειας. Ο ρόλος της πρέπει να είναι ρόλος υπεύθυνης πολιτικής δύναμης με πνοή, με στόχο την αλλαγή των προτεραιοτήτων του σημερινού μοντέλου παγκοσμιοποίησης. Αυτό που ενδιαφέρει την ΕΕ είναι η προβολή ενός μοντέλου ειρηνικής συνύπαρξης πολιτών, λαών, εθνών και κρατών, στη βάση των αποδεκτών αρχών της δημοκρατίας και των πανανθρώπινων αξιών. Αναπόφευκτα το μοντέλο αυτό επηρεάζει τον περίγυρό του, θέτει σημαντικά διλήμματα προσαρμογής στα κράτη-μέλη και ασκεί ισχυρή έλξη σε αρκετά από τα γειτονικά κράτη αφού προβάλει και προτείνει μια εναλλακτική λύση οργάνωσης των διακρατικών σχέσεων. Ανάμεσα στην Υπερδύναμη παλαιού τύπου και το υπό μετεξέλιξη κράτος-έθνος στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, μπορούμε να φαντασθούμε ένα συμβιωτικό μοντέλο ανοιχτής κοινωνίας, με κανόνες, αρχές και σεβασμό του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με ανοιχτή, δυναμική οικονομία αλλά και ισχυρό κοινωνικό μοντέλο, με λειτουργική όσμωση του τριπτύχου κράτους-αγοράς-κοινωνικής οικονομίας. Η ιστορία της Ευρώπης αποτελεί πάλι ισχυρό τροφοδότη διδαγμάτων για το μέλλον, αλλά τα κράτη-έθνη και οι λαοί τους είναι αυτοί που αποτελούν σήμερα τον κύριο παράγοντα ύπαρξης της ΕΕ. Χρειάζεται κατά τη γνώμη μου διαρκής επιβεβαίωση της πολιτικής βούλησης των κρατών και των λαών για από κοινού αξιοποίηση μέσων, εμπειριών, δυνατοτήτων, πολιτικών.
Οι παραπάνω σκέψεις συνδέονται βέβαια με θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με το πολιτικό σχέδιο που πρέπει να επεξεργαστεί η Ελλάδα για τον 21ο αιώνα. Χρειάζεται συζήτηση, επιχειρήματα, προτάσεις. Ελπίζω ο διάλογος που ξεκίνησε να διευκολύνει την αναζήτηση λύσεων και τη διατύπωση συγκεκριμένων πολιτικών θέσεων. Η νέα εθνική προσπάθεια πρέπει να βασίζεται σε αξίες, να εμπνέει τους πολίτες, να δίνει προοπτική στη χώρα. Η Ελλάδα διαθέτει τα φυσικά αλλά και τα ιστορικά πλεονεκτήματα και εφόδια που της επιτρέπουν να ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία. Οι προϋποθέσεις για ένα τέτοιο εγχείρημα είναι: ηγεσία με κύρος, υπεύθυνοι και ενεργοί πολίτες, κράτος δικαίου και βεβαίως παραγωγική οικονομία. (Ξενοδοχεια) Πενήντα χρόνια μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης και την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά νέους δρόμους για την ενοποίηση της ηπείρου και νέες απαντήσεις στις προκλήσεις της εποχής μας. Οι μεγάλες διεθνείς αλλαγές και το νέο κύμα της ηλεκτρονικής επανάστασης, η παγκοσμιοποίηση, οι πολλαπλές κρίσεις, οι κραυγαλέες αντιθέσεις κι ανισότητες του σημερινού κόσμου δεν θα πρέπει να μας κάνουν να ξεχάσουμε τα επιτεύγματα της κοινής προσπάθειας. Πρώτο αγαθό η ειρήνη, που "θέλει δύναμη να τη αντέξεις" όπως λέει κι ο Ποιητής, κι ακολουθούν η ενοποίηση της διηρημένης ηπείρου, η σταθεροποίηση της δημοκρατίας και η κοινωνική κι οικονομική ευημερία, ως απτά αποτελέσματα της στενής συνεργασίας των ευρωπαϊκών χωρών μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρέπει να ανατρέξει κανείς στα τα ντοκουμέντα της εποχής κι ιδιαίτερα στα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών για να αντιληφθεί το μεταπολεμικό πάθος, την συγκινησιακή φόρτιση αλλά και το μεγαλείο των ευρωπαίων οραματιστών. Βολονταριστική προσέγγιση, δημιουργική διάθεση, αποφασιστικότητα, μεθοδικότητα, επιμονή, διπλωματία, όλα συνυπάρχουν στην πρώτη περίοδο που ξεκίνησε με το αποφασιστικό βήμα της 9ης Μαϊου 1950 και τη δημιουργία της ΕΚΑΧ. Η Ευρώπη έμελλε να γίνει βήμα-βήμα, σταδιακά, με τομές και ρήξεις και με γνώμονα το ποτέ πια πόλεμος……Η Συνθήκη της Ρώμης, επτά χρόνια αργότερα, επισφράγισε την ακλόνητη πεποίθηση των έξι ιδρυτικών χωρών να προχωρήσουν μαζί στο μέλλον. Το πείραμα πέτυχε και άλλες χώρες άρχισαν να σκέφτονται την προσχώρηση κι οι διαδοχικές διευρύνσεις το επιβεβαίωσαν. Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που στηρίζεται στην ελεύθερη και κοινή θέληση κρατών και λαών να εργαστούν από κοινού, να δημιουργήσουν το κλίμα εμπιστοσύνης και τους κοινούς θεσμούς που επιτρέπουν τη νέα σύνθεση ανάμεσα στην εθνική κυριαρχία και την κοινοτική, υπερεθνική εξουσία. Στηρίζεται ακόμα στις αρχές του δικαίου, στις πανανθρώπινες αξίες, στον σεβασμό των εθνικών και πολιτισμικών μας ιδιαιτεροτήτων, στη δημοκρατική υπόσταση κι οργάνωση των κοινωνιών μας. Δεν πρόκειται για μοντέλο διακυβερνητικής συνεργασίας κλασσικού τύπου: υπάρχουν κοινοί μηχανισμοί, κοινό δίκαιο που υπερισχύει του εθνικού, κοινός προϋπολογισμός, κοινές πολιτικές, κοινοί στόχοι και φυσικά διαφάνεια κι έλεγχος αποτελεσμάτων. Τα προβλήματα στην πορεία είναι γνωστά, δεν έλειψαν ποτέ κι ούτε θα λείψουν στο μέλλον. Η εξέλιξη από τη φύση της προκαλεί αλλαγές, οι κοινωνικές αντιθέσεις γεννούν τριβές, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις αναδεικνύουν τις διαφορετικές αντιλήψεις. Σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως και στο διεθνή χώρο, η σημερινή φάση της παγκοσμιοποίησης, δηλαδή της διεθνοποίησης των αγορών και της ανάδειξης νέων, σε σχέση με τα εθνικά κράτη, παραγόντων, όπως είναι οι πολυεθνικές επιχειρήσεις, οι ΜΚΟ, το διαδίκτυο, κοκ, θέτει νέα και καίρια ερωτήματα. Λόγω όμως της πολυπλοκότητας των ζητημάτων και της όσμωσης των οικονομιών χρειάζεται να βρούμε, πέραν των τεχνικών απαντήσεων κι έναν άλλο, προσφορότερο τρόπο ανάλυσης των ζητημάτων. Τα παλιά εργαλεία ανάλυσης και θεωρητικής προσέγγισης δεν αρκούν ενώ οι αντιστάσεις στις νέες προκλήσεις είναι ισχυρές. Μέσα σ' αυτό το τοπίο είναι ενδιαφέρον να δούμε τον νέο ρόλο της Ευρώπης. Δεν πρόκειται φυσικά μόνο για θέματα χρηματοδότησης, προϋπολογισμού, διαχείρισης, κοκ. Πρόκειται πρωτίστως για επιλογές πολιτικής υφής, για υιοθέτηση αρχών, για χάραξη κατεύθυνσης. Κι εδώ ο διάλογος έχει ενδιαφέρον. Γιατί από τη μια φάση στην άλλη, από τη μια διεύρυνση στην άλλη, από τη μια κρίση στην άλλη, αυτό που βαραίνει στην πλάστιγγα είναι η έκφραση ή μη, της πολιτικής βούλησης να προχωρήσουμε μαζί. Να δημιουργήσουμε όλοι μαζί, μια νέα δυναμική, να αναλάβουμε νέες πρωτοβουλίες, να προτάξουμε τη δική μας ευρωπαϊκή αντίληψη σε σχέση με το κάθε θέμα. Πρώτα στο εσωτερικό της ΕΕ, αλλά λόγω της αλληλεξάρτησης των προβλημάτων και στο διεθνή χώρο. Να συμφωνήσουμε στο τι θέλουμε να κάνουμε μαζί και τι όχι, να θέσουμε τις βάσεις για την αυριανή κοινωνία, να συζητήσουμε για τον υπό διαμόρφωση, πολυκεντρικό κόσμο και τον ρόλο της Ευρώπης μέσα σ' αυτόν. Το δημοκρατικό πρότυπο, η επίλυση των προβλημάτων των πολιτών, η κοινωνική συνοχή, η βιώσιμη ανάπτυξη, η αλληλεγγύη με τον αναπτυσσόμενο κόσμο, η ασφάλεια και η ειρήνη, όλα αυτά ζητούν επεξεργασμένες πολιτικές, πειστικές λύσεις. Κι αν δεν ξεκινούμε από το μηδέν, προέχει ωστόσο η συμμετοχή και η στήριξη των πολιτών, αυτό επιτάσσει η ευρωπαϊκή αντίληψη της δημοκρατίας. Ας μου επιτραπεί εδώ μια ειδική αναφορά στην Ελλάδα. Η Ελλάδα μέσα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι έχει μια ξεχωριστή θέση. Είναι η χώρα που έδωσε στην Ευρώπη τις βάσεις του ανθρωποκεντρικού πολιτισμού, η χώρα που συμβολικά αλλά και οργανικά ταυτίστηκε με το ευρωπαϊκό ιδεώδες, η χώρα που από την κλασσική περίοδο ανάπτυξε την έννοια της πολιτικής, του κράτους, της δημοκρατίας αλλά και της συμπολιτείας, η χώρα που συμμετείχε δημιουργικά και υπεύθυνα στα μεγάλα γεγονότα της ηπείρου και που από το 1981 συμμετέχει ενεργά στην ΕΕ και σήμερα και στη ζώνη του ευρώ. Παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή μας, προβάλλει την δική της αντίληψη, έτσι όπως η ιστορία και η βούληση των ελλήνων την καθόρισε μέσα στην μακραίωνη ιστορική διάρκεια. Τα διλήμματα που τίθενται σήμερα στις άλλες χώρες-μέλη της ΕΕ τίθενται αναμφισβήτητα και στην Ελλάδα. Πέρα από αυτά που η πλούσια ευρωπαϊκή ιστορία και βιβλιογραφία έχουν ήδη αναδείξει (εμβάθυνση πολιτικών και διεύρυνση, κοινές πολιτικές και ενισχυμένες συνεργασίες, πολλοί πυλώνες και ενοποιημένο θεσμικό σύστημα, κοκ) υπάρχουν επείγοντα θέματα, κατ' εξοχήν πολιτικά, που επιζητούν πειστικές λύσεις. Το πλέον γνωστό είναι αυτό της νέας Συνθήκης, της Συνθήκης της Λισαβόνας. Άλλα, λιγότερο γνωστά σχετίζονται με τη διαχείριση των υφισταμένων πολιτικών ή και τις σχέσεις μας με άλλες δυνάμεις όπως είναι οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα,κοκ. Εσωτερικά ή εξωτερικά, μικρά ή μεγάλα, τομεακά ή θεσμικά, τα προβλήματα ζητούν απαντήσεις κι ο ρόλος της ΕΕ, αλλά και της κάθε χώρας και κοινωνίας είναι να κάνουν μετά από ώριμο κι ανοιχτό διάλογο τις απαραίτητες επιλογές. Κάθε λαός έχει τις ευαισθησίες του, τις προτιμήσεις του, τις παραδόσεις του κι αυτό είναι σεβαστό και κατανοητό. Υπάρχουν όμως στιγμές στην ιστορία των εθνών όπου πρέπει να ληφθούν αποφάσεις, να γίνουν τομές. Για την Ευρώπη ήρθε η ώρα των μεγάλων επιλογών. Το θεσμικό πλαίσιο και σύστημα έτσι όπως δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια έφτασε στα όρια της αντοχής του. Σήμερα είμαστε μια μεγάλη ενότητα 500 εκατομμυρίων πολιτών, η ενιαία αγορά είναι πραγματικότητα, αλλά η λειτουργία της ΕΕ χρήζει αλλαγών. Η ζώνη ευρώ υπάρχει αλλά υπάρχουν προτάσεις για αναμόρφωση του θεσμικού τοπίου. Η διεθνής ζωή εξελίσσεται, η ΕΕ αποτελεί μοντέλο για πολλές χώρες ακόμα και για άλλες ηπείρους, αλλά η ενωμένη Ευρώπη δεν έχει σήμερα, παρά τις προσπάθειες, μια κοινή εξωτερική πολιτική. Η νέα Συνθήκη είναι απαραίτητη για μια νέα πορεία της ΕΕ. Πάνω στα κεκτημένα και φυσικά στο κοινοτικό κεκτημένο πρέπει να οικοδομήσουμε το νέο. Είτε μιλούμε για θέματα περιβάλλοντος είτε για θέματα κοινωνικών πολιτικών και δικαιωμάτων, είτε για την οικονομία αντιλαμβανόμαστε ότι η επίλυση περνά μέσα από μια συλλογική προσπάθεια σύνθεσης και υπέρβασης των αντιθέσεων. Η οικονομική πρόοδος δεν πρέπει να παραβλέπει την οικολογική ισορροπία και οι κοινωνικές διεκδικήσεις δεν πρέπει να υποθηκεύουν τα δικαιώματα των αυριανών πολιτών. Πάλι ο διάλογος, η υπευθυνότητα, η εμπειρία, η έρευνα και η επιστήμη μπορούν να μας δώσουν πειστικές λύσεις. Οι αντιλήψεις κι οι απαιτήσεις αλλάζουν κι η πολιτική σαν συνθετική ανθρώπινη δραστηριότητα, σαν τέχνη του εφικτού κατά τον Αριστοτέλη, πρέπει να μας ωθήσει στη λήψη των ορθών αποφάσεων. Στην Ευρώπη έγιναν λάθη, διαπράχτηκαν εγκλήματα, επέζησαν μίση κι εθνικοί εγωισμοί…Στην Ευρώπη όμως αναπτύχθηκε η συνεργασία των κρατών, κυριάρχησαν οι αρχές και το κράτος του δικαίου, έγιναν σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα, εμπεδώθηκε η δημοκρατία. Με σύνεση, με διορατικότητα πρέπει να κάνουμε τις επιλογές μας, σε όλους τους τομείς κι έπειτα από ανοιχτό, δημοκρατικό διάλογο να προχωρήσουμε θαρραλέα σε αποφάσεις. Με την έννοια αυτή η σημερινή διπλή επέτειος, για τα πενήντα χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης και για τη Δήλωση του Ρομπέρ Σούμαν στις 9 Μαϊου 1950, είναι πλήρης μηνυμάτων. Οι πολίτες, οι κυβερνήσεις, τα κοινοβούλια, οι τοπικοί άρχοντες, οι υπεύθυνοι στα ευρωπαϊκά όργανα, ο τύπος, όλοι μαζί έχουμε την υποχρέωση έναντι όλων όσων πρωτοστάτησαν να σκεφτούμε ψύχραιμα και ελεύθερα, πάνω από σκοπιμότητες και μικρότητες και να αποφασίσουμε συνειδητά. Το μέλλον μάς ανήκει, αλλά οι άνθρωποι προετοιμάζουν το μέλλον και εμείς σαν ευρωπαίοι πολίτες πρέπει να δώσουμε με τις επιλογές μας τα μηνύματα στους εκπροσώπους μας, στους ηγέτες μας. Γιατί όμως έχει τόσο ενδιαφέρον αυτή η προσπάθεια; Και ποιά είναι η σωστή μέθοδος υπέρβασης των αδυναμιών της Ευρώπης; Σήμερα έτσι κι αλλιώς προκύπτουν ερωτήματα που αφορούν την υφή και τον τρόπο λειτουργίας της ΕΕ, κι έμμεσα την υπεροχή του ενός ή του άλλου προβαλλόμενου διεθνώς, ως μοντέλου ή προτύπου. Η κριτική εστιάζεται συχνά στο έλλειμμα που παρουσιάζει η Ευρώπη στον τομέα της πολιτικής ενοποίησης. Κι ακριβώς εδώ είναι το πρόβλημα, διότι, πολιτική ενοποίηση χωρίς την εκφρασμένη βούληση και συνειδητή απόφαση των κρατών-εθνών και σημερινών κρατών-μελών δεν μπορεί να γίνει. Η ΕΕ προχωρά σταδιακά, πρόκειται για την εξέλιξη ενός ιδιότυπου μικτού συστήματος διακυβερνητικής και υπερεθνικής συνεργασίας, που τείνει προς την ομοσπονδία και που στηρίζεται πάντοτε στην ελεύθερη βούληση συμμετοχής των κρατών-μελών. Όλα εξαρτώνται από την βούληση συμμετοχής στο εγχείρημα των κρατών και των λαών τους κι αυτή είναι η γενεσιουργός αρχή της ΕΕ.
Επιτρέψτε μου να σταθώ στο μέγα θέμα της ανάπτυξης. Η διεθνής συνεργασία για την ανάπτυξη ζει σήμερα στο ρυθμό της παγκοσμιοποίησης. Η εμπειρία της δεύτερης πεντηκονταετίας του εικοστού αιώνα απέδειξε ότι δεν υπάρχουν πετυχημένα μοντέλα γενικής εφαρμογής. Η αναπτυξιακή διάσταση είναι πολυσύνθετη, οι δε επιδόσεις μιας χώρας εξαρτώνται από ένα σύνολο εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων. Δεν είναι πάντως μόνο θέμα χρηματοδοτικών πόρων. Η επιτάχυνση της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και της διεθνοποίησης των αγορών δημιούργησε βεβαίως νέες δυνατότητες, αλλά ανέδειξε παράλληλα τις διαρθρωτικές αδυναμίες του διεθνούς συστήματος. Η σημερινή κατάσταση χαρακτηρίζεται κυρίως από δύο παράλληλες τάσεις: αυτής της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και αυτής της περιφερειακής συνεργασίας και ολοκλήρωσης, με πιο γνωστό και πετυχημένο παράδειγμα αυτό της Ευρωπαϊκής Ενωσης Οι τάσεις αυτές αλληλοεπηρεάζονται και αλληλοσυμπληρώνονται (χωρίς να υποτιμώνται βεβαίως οι δυσκολίες προσαρμογής, οι αντιφάσεις ή και οι ρήξεις). Τόσο η διμερής όσο και η πολυμερής βοήθεια, καθώς και πολιτική των δανειοδοτήσεων των μεγάλων διεθνών οργανισμών υλοποιούνται σήμερα μέσα σ’ένα πλαίσιο περισσότερο «συναινετικό», στην πράξη όμως οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν ν’αντιμετωπίσουν δυσβάσταχτα προγράμματα διαρθρωτικών προσαρμογών, με υψηλό κοινωνικό κόστος. Οι περισσότερες χώρες δεν έχουν καν την ικανότητα απορρόφησης των διαθέσιμων πόρων εξ αιτίας της έλλειψης αποτελεσματικής διοίκησης, αλλά και της γενικευμένης διαφθοράς (στην οποία συμμετέχουν και παράγοντες του αναπτυγμένου κόσμου). Αναφέρομαι εδώ στους πόρους της αμιγούς Διεθνούς Δημόσιας Βοήθειας (ODA, περίπου 100 δις δολλάρια σε ετήσια βάση), και όχι στις άμεσες ξένες επενδύσεις. Οι Στόχοι της Χιλιετίας του ΟΗΕ και οι συναφείς διεθνείς συμφωνίες για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας είναι δύο κύριοι άξονες για την περίοδο που διανύουμε (2000-2015). Από μια εξελικτική σκοπιά, στην αλυσίδα των αλλαγών μετά τη δεκαετία του ’70 θα πρέπει φυσικά ν’αναφέρουμε ότι σε πολλές χώρες οι κοινωνικές συνθήκες βελτιώθηκαν, η πρόσβαση στην βασική εκπαίδευση καλύπυπτει πλέον σημαντικό μέρος του πληθυσμού, ο ιδιωτικός τομέας αναπτύχθηκε και ότι η νέες τεχνολογίες διαδόθηκαν παντού. Έτσι οι καρποί της διεθνούς συνεργασίας σε ορισμένους τομείς είναι εμφανείς και δημιουργούν το υπόβαθρο για μια περισσότερο εντατική προσπάθεια προς όφελος της ανάπτυξης. Παρά όμως τις αλλαγές αυτές η πλειονότητα των φτωχών χωρών βρίσκεται σε δύσκολη κατάσταση και οι λαοί τους ζουν σε συνθήκες αβάσταχτης φτώχειας και εξαθλίωσης. Οι αριθμοί είναι τραγικοί, ο μισός πληθυσμός του πλανήτη ζει σε συνθήκες φτώχειας κι αυτή η κατάσταση προμηνύει κοινωνικές εκρήξεις. Οι χώρες αυτές ζουν πολλές αντιφάσεις. Από τη μια οι υποχρεώσεις αποπληρωμής των συσσωρευμένων χρεών, που συχνά ισοδυναμούν σε ετήσια βάση με τις ισχνές εξαγωγές τους και από την άλλη οι ανάγκες έναντι των πολιτών τους για αύξηση των κοινωνικών δαπανών, ιδιαίτερα στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης. Αν η κατάσταση αυτή δεν αλλάξει ριζικά, τότε σε πολλές χώρες (ιδιαίτερα της υποσαχαρικής Αφρικής, αλλά και της Λ. Αμερικής), ο μέσος όρος ζωής θα πέσει κάτω από τα 40 χρόνια και η κοινωνική κατάσταση θα είναι ανεξέλεγκτη. Έτσι καμία παγκοσμιοποίηση δεν πρόκειται να τις σώσει, αντίθετα η έννοια αυτή θα ταυτιστεί στα μάτια των λαών αυτών με την εξαθλίωση που ζουν καθημερινά. Αν σ’ αυτό το πλαίσιο προσθέσουμε τις χρόνιες ένοπλες συγκρούσεις, τις δραματικές επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών, τη μάστιγα του AIDS που αφορά πλέον όλες τις ηπείρους κι ιδιαίτερα την Αφρική, θα δούμε ότι οι φτωχές χώρες δεν θα μπορέσουν να ορθοποδήσουν χωρίς μια ουσιαστική αλλαγή του τρόπου συνεργασίας και λειτουργίας του σημερινού μοντέλου. Από τη μια χρειάζεται γενναιόδωρη διεθνή οικονομική και τεχνική βοήθεια και από την άλλη θέσπιση κανόνων που ενισχύουν την ενδογενή ανάπτυξη. Στην ουσία οι φτωχές χώρες χρειάζονται εύκολη πρόσβαση στην διεθνή αγορά, προστασία των νέων βιομηχανιών τους για ενίσχυση της ντόπιας αγοράς και υψηλές επενδύσεις στους τομείς των υποδομών, της υγείας και της εκπαίδευσης για ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και συγκράτηση των πληθυσμών στην ενδοχώρα. Ο νέος αιώνας προοιωνίζεται ως ο αιώνας των μαζικών μετακινήσεων των πληθυσμών, εξ αιτίας της αύξησης των ανισοτήτων και των ένοπλων συγκρούσεων. Οι φωνές διαμαρτυρίας εναντίον του ισχύοντος μοντέλου ανάπτυξης, που ακούγονται όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια, δεν μεταφράζονται σε πολιτική πράξη κι έτσι το χάσμα όχι μόνο εξακολουθεί να υπάρχει αλλά και διευρύνεται. Τα αντανακλαστικά περιχαράκωσης και ασφάλειας που εκδηλώνονται σαν αντίδραση στην τρομοκρατία και το οργανωμένο έγκλημα δεν επαρκούν για αντιμετώπιση της δομικής αστάθειας του πλανήτη. Αυτή είναι η αντίφαση που ζούμε σήμερα Το διεθνές σύστημα πρέπει επειγόντως να προωθήσει νέου τύπου αναπτυξιακά μοντέλα, μεγάλης εμβέλειας και χωρίς δογματικές προκαταλήψεις, που θα είχαν σαν στόχο την υποβοήθηση της ενδογενούς ανάπτυξης, με την ενίσχυση της ντόπιας γεωργίας και τη συγκράτηση των φτωχών πληθυσμών στις χώρες τους. Με την σημερινή πορεία της ανθρωπότητας οι ανισότητες θα διευρύνονται, η καταστροφή του περιβάλλοντος θα συνεχιστεί και οι πιθανότητες των συγκρούσεων θα αυξάνονται. Πρέπει να καταλάβουμε όλοι ότι η σημερινή κατάσταση εγκυμονεί κινδύνους για όλους, ακριβώς επειδή παράγει αστάθεια. Ο αναπτυγμένος κόσμος, που αποτελεί μια μικρή μειοψηφία στον πλανήτη, δεν θα μπορέσει να απολαύσει τα αγαθά που διαθέτει επειδή στο σημερινό τοπίο, οι οικονομικοί και κοινωνικοί κλυδωνισμοί είναι αναπόφευκτοι. Η παγκοσμιοποίηση σαν οικονομικό και τεχνολογικό φαινόμενο πρέπει να εμπλουτιστεί με μια ισχυρή πολιτική και κοινωνική διάσταση ώστε να αποκτήσει πραγματικά οικουμενικό χαρακτήρα, προς όφελος όλων των λαών. Η Ευρωπαϊκή Ενωση των 27 ως πρώτη εμπορική δύναμη και πρώτος δωρητής αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας, οφείλει να πρωτοστατήσει σ’αυτή την προσπάθεια υπέρβασης του σημερινού αδιεξόδου και να προωθήσει ένα νέο διεθνές πλαίσιο πιο δίκαιο, πιο λειτουργικό και πιο συμμετοχικό.
Χορηγοι: Σαντορινη Ξενοδοχεια, Rhodes Hotels, Lviv Hotels, Nafplio Hotels, Sifnos Hotels, Santorini Flights, Πτησεις, Aeroporika Eisitiria, Ferry |
|
► Home ► Ελλάδα και Ε.Ε. ► Η Ευρώπη στον κόσμο ► Ευρωεκλογές 2009 ► Προτάσεις & Πληροφορίες ► Χρήσιμοι Σύνδεσμοι ► Επικοινωνία |
